گردد . گواراترين آب چاههاى طرابلس ، آب چاه قبّه است . « 1 » ابو الفداء مىنويسد : اطرابلس آخرين شهرى است كه در مشرق قيروان واقع است ؛ شهرى پرنعمت با كوره‌اى وسيع و استوار . شهر آب جارى ندارد . « 2 » به نوشتهء حمد الله مستوفى : افريقيه از اقليم دوم و سوم است ؛ مملكتى طويل و عريض و بلاد مشهورش طرابلس و مهديه و تونس است . « 3 » ابن بطوطه در نيمهء اول قرن هشتم هجرى هنگام مسافرت به شرق از طرابلس عبور كرده است . و از عروسى خود با دختر يكى از امناى تونس سخن گفته كه در اواخر محرم 726 / 1325 - 1326 م با زن خود و جماعتى از قبيلهء مصامده طرابلس را ترك كرديم . « 4 » لئون افريقى در قرن دهم هجرى در وصف طرابلس مىنويسد : شهرى است كه افريقاييان آن را بنا كردند و ديوارى به دور آن كشيدند كه بسيار بلند و زيبا بود ؛ اما چندان محكم و استوار نبود ؛ زيرا بر روى يك زمين شنى بنا شده بود . اطراف شهر نخلستانهاى فراوان وجود داشت . ديوار شهر شبيه ديوار شهر تونس ، ولى از آن زيباتر بود . شهر ، بازارهايى متصل به هم داشت . هر شغل و صنفى در جايى مخصوص قرار داشت . در شهر ، چاهها و سقّاخانه‌ها وجود نداشت ، بلكه آب‌انبارهايى ساخته بودند كه آب در آنها جمع مىشد . مردم از كمبود حبوبات رنج مىبردند . صحراى اطراف شهر را ريگزارهاى وسيع فراگرفته بود و مانند ديگر بيابانهاى منطقه نوميديا حكايت از آن داشت كه زمانى ، درياى مديترانه تا دل اين مناطق به سمت جنوب امتداد داشته است . بدون شك قبل از آنكه دريا اين نواحى را فراگيرد ، سرسبز و حاصلخيز بوده است . « 5 » پس از برچيده شدن حكومت بيزانس ، شمال افريقا به دست امپراتوران عثمانى افتاد و ناحيه طرابلس كم‌كم به تبعيّت فرمانروايان ( محلى ) تونس درآمد . در 724 - 803 ق / 1324 - 1401 م طرابلس مدتى به دست خاندان بنى عمّار « 6 » كه سلسلهء مستقلى بود افتاد . در 803 ق / 1401 م طرابلس مجددا به دست تونسيها افتاد . در

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 25 . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 195 . ( 3 ) . نزهة القلوب ؛ ص 264 و 269 . ( 4 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 10 . ( 5 ) . وصف افريقيا ؛ ج 2 ، ص 97 . ( 6 ) . Beni Ammar